Tiếng Việt
English
GÌN GIỮ NHỮNG KÝ ỨC VỀ MỘT THỜI GIAN KHÓ
Nhân kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 – 10/10/2026), sáng ngày 08/10/2026, Bảo tàng Hà Nội tổ chức tọa đàm “Lớp học thời chiến – Ký ức vùng sơ tán”. Chương trình là dịp để các nhân chứng, nhà giáo, cựu học sinh và công chúng cùng trở lại với những ký ức về một giai đoạn đặc biệt của giáo dục Thủ đô trong những năm tháng chiến tranh.
Phó Giám đốc Bảo tàng Hà Nội Đặng Văn Biểu trao Giấy chứng nhận
cho các đại biểu tham dự Tọa đàm
Tham dự tọa đàm có Đại tá, nhà văn Đặng Vương Hưng; Trung tá Tạ Tuấn Dương, Phó Trưởng Công an phường Từ Liêm, Hà Nội; bà Thiều Hà – Hiệu trưởng Trường Tiểu học Lomonoxop Mỹ Đình; TS. Lý Thị Ngọc Dung – Bí thư Đoàn trường, Giảng viên Khoa Di sản văn hóa, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội cùng đông đảo khách mời, giáo viên, học sinh, sinh viên và công chúng.
Quang cảnh buổi Tọa đàm
Đặc biệt, tọa đàm có sự tham gia của những nhân chứng từng trực tiếp trải qua những năm tháng sơ tán và kể lại câu chuyện “lớp học thời chiến” bằng chính ký ức, trải nghiệm của mình: PGS.TS Nguyễn Thị Huệ – Nhà giáo Ưu tú, nguyên Trưởng khoa Bảo tàng (nay là Khoa Di sản văn hóa), Trường Đại học Văn hóa Hà Nội; ông Bùi Dương Hòa – nguyên giáo viên từng tham gia giảng dạy tại khu vực sơ tán năm 1972; ông Nguyễn Ngọc Long – nguyên học sinh Trường Cát Linh, từng đi sơ tán năm 1972.
Tiết mục văn nghệ của các em học sinh Trường Tiểu học Lômônôxốp
Tọa đàm tập trung khai thác ký ức của các thầy giáo, cô giáo, cựu học sinh và người dân từng sống tại các vùng sơ tán ở khu vực ngoại thành Hà Nội và địa bàn Hà Tây cũ. Qua những câu chuyện cụ thể, chương trình tái hiện một giai đoạn đặc biệt của giáo dục Thủ đô, khi trường lớp phải sơ tán nhưng việc dạy và học vẫn được duy trì trong điều kiện chiến tranh.
Thầy giáo Bùi Dương Hòa (giữa) và ông Nguyễn Ngọc Long (bên trái)
chia sẻ ký ức về những lớp học ngày sơ tán năm 1972
Một trong những nội dung để lại nhiều cảm xúc là ký ức về “Tiếng giảng bài giữa tiếng còi báo động”. Những giờ học có thể phải tạm dừng khi có báo động; thầy và trò nhanh chóng xuống hầm, hào trú ẩn và tiếp tục bài học khi tình hình an toàn. Sách giáo khoa, vở viết, đồ dùng học tập và điều kiện lớp học đều hết sức giản dị, nhưng tinh thần học tập vẫn được duy trì.
Bên cạnh câu chuyện của nhà trường, tọa đàm còn dành sự quan tâm đến những người dân tại các vùng sơ tán – những gia đình đã đón người từ nội thành về sinh sống và học tập. Trong điều kiện còn nhiều thiếu thốn, người dân đã chia sẻ chỗ ở, bữa ăn, nguồn nước, vật dụng sinh hoạt; cùng sửa sang nơi học, đào hầm, làm hào trú ẩn và hỗ trợ thầy cô, học sinh trong cuộc sống hằng ngày.
Những ký ức không thể nào quên
Tại tọa đàm, những câu chuyện đời thường từ ký ức của các nhân chứng đã mang đến một góc nhìn chân thực, gần gũi về cuộc sống của thầy và trò trong những năm tháng chiến tranh.
PGS.TS Nguyễn Thị Huệ chia sẻ ký ức những năm tháng học tập tại vùng sơ tán
Chia sẻ về những ngày tháng sơ tán, PGS.TS Nguyễn Thị Huệ – Nhà giáo Ưu tú, nguyên Trưởng khoa Bảo tàng, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội xúc động nhớ lại: “Tôi nhớ nhất là mùa đông ở nơi sơ tán khi đó lạnh lắm. Nhà trường làm cho mỗi bạn nữ một giường đơn bằng tre nhưng thường chỉ dùng 3 cái vì lạnh, nằm cùng với nhau cho đỡ rét.”
Lời kể giản dị của nhân chứng không chỉ gợi lại điều kiện sinh hoạt thiếu thốn của học sinh thời chiến mà còn cho thấy sự sẻ chia, gắn bó giữa thầy và trò trong những năm tháng khó khăn.
Trải nghiệm “Lớp học thời chiến” – kết nối ký ức với thế hệ hôm nay
Không chỉ dừng lại ở hoạt động tọa đàm, chương trình còn mang đến không gian trải nghiệm giúp công chúng, đặc biệt là học sinh, sinh viên có cơ hội hình dung rõ hơn về cuộc sống và việc học tập trong thời chiến.
Trải nghiệm làm mũ rơm thời chiến tại Tọa đàm
Các hoạt động gồm: trưng bày ảnh tư liệu; trình chiếu hình ảnh, phim tư liệu; không gian “Lớp học thời chiến”; trải nghiệm làm mũ rơm; trải nghiệm hầm trú ẩn chữ A; giao lưu, hỏi – đáp giữa nhân chứng với học sinh, sinh viên và công chúng.
Thông qua những hoạt động trực quan và câu chuyện của nhân chứng, ký ức lịch sử không còn chỉ nằm trên trang sách mà được kết nối với trải nghiệm thực tế, giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về những hy sinh, nỗ lực và tinh thần vượt khó của các thế hệ đi trước.
Gìn giữ kỷ vật, nối dài ký ức
Một trong những ý nghĩa quan trọng của tọa đàm là góp phần ghi âm, ghi hình, tư liệu hóa lời kể của nhân chứng, đồng thời tiếp nhận thông tin, tài liệu, hình ảnh và hiện vật liên quan đến trường học, lớp học và đời sống sơ tán thời chiến.
Bảo tàng Hà Nội mong muốn tiếp tục nhận được sự đồng hành của các thầy giáo, cô giáo, cựu học sinh, người dân từng đón người sơ tán, các gia đình và công chúng trong việc cung cấp, chia sẻ những tư liệu, hiện vật gắn với “Lớp học thời chiến” như ảnh tư liệu, sách giáo khoa, vở ghi, giáo án, giấy tờ, thư từ, đồ dùng dạy học, đồ dùng học tập, vật dụng sinh hoạt và những kỷ vật của thầy và trò.
Các em học sinh hào hứng tham quan trưng bày ảnh tư liệu tại Tọa đàm
Mỗi câu chuyện, tư liệu và hiện vật được lưu giữ sẽ góp phần bổ sung nguồn tư liệu về lịch sử giáo dục và đời sống cộng đồng Hà Nội trong thời kỳ chiến tranh, phục vụ công tác sưu tầm, nghiên cứu, lưu trữ, trưng bày và giáo dục của Bảo tàng Hà Nội.
Tọa đàm “Lớp học thời chiến – Ký ức vùng sơ tán” không chỉ là cuộc gặp gỡ giữa những người từng sống qua chiến tranh mà còn là hành trình kết nối ký ức giữa các thế hệ. Từ những câu chuyện tưởng như bình dị về một lớp học, một mái nhà, một bữa cơm hay một hầm trú ẩn, chương trình góp phần làm sống lại một phần ký ức của Hà Nội trong những năm tháng gian khó – nơi tinh thần hiếu học, tình thầy trò và nghĩa tình cộng đồng luôn được gìn giữ.
Qua đó, Bảo tàng Hà Nội tiếp tục thực hiện sứ mệnh sưu tầm, lưu giữ và phát huy giá trị di sản, để những ký ức của một thời không bị lãng quên và có thể được kể lại cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Thùy Dương
