“Đóa hoa rừng” đẹp mãi với thời gian

Nhà văn, nhà báo Dương Thị Xuân Quý sinh ngày 19/4/1941 tại 195 phố Hàng Bông, Hà Nội.Quê quán thôn Phú Thị, xã Mễ Sở, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên.Bà sinh ra trong một dòng tộc trí thức, nghệ sĩ yêu nước chống thực dân Pháp.Ông nội là cụ Dương Trọng Phổ, từ rất sớm đã vận động cho Đông Kinh Nghĩa Thục, bị thực dân Pháp đày raCôn Đảo.Cha là ông Dương Tụ Quán là một nhà giáo sau chuyển sang làm báo, chủ trương tờ Văn Học tạp chí, rồi tạp chí Tri Tân. Bác ruột là ông cử Dương Bá Trạc vừa tham gia tích cực trong Đông Kinh Nghĩa Thục vừa viết báo viết văn. Một người bác ruột nữa của Dương Thị Xuân Quý là nhà nghiên cứu nổi tiếng Dương Quảng Hàm. Hai người anh con bác ruột của bà là các hoạ sĩ Dương Bích Liên, Dương Cẩm Chương.


Nhà văn, nhà báo Dương Thị Xuân Quý

Dương Thị Xuân Quý có năng khiếu và say mê văn chương từ nhỏ. Sau ngày giải phóng Thủ đô, bà  về Hà Nội học Trường Phổ thông cấp 2 Trưng Vương. Sau khi tốt nghiệp phổ thông bà theo học Trường Kỹ thuật Công nghiệp II ở Quảng Ninh, ngành trắc địa mỏ. Bà là cộng tác viên thường xuyên của báo Tiền Phong và báo Lao Động. Sau khi tốt nghiệp khoá học của Lớp nghiệp vụ báo chí, bà về làm phóng viên báo Phụ nữ Việt Nam từ năm 1961 đến năm 1968.

Là một phóng viên năng nổ với cá tính mạnh mẽ, Dương Thị Xuân Quý đã có mặt ở nhiều vùng nông thôn trên miền Bắc. Những ngày tháng làm phóng viên chuyên viết về nông thôn, bà không ngại khó ngại khổ, lăn lộn với cuộc sống thực tế, phản ánh sinh động khí thế lao động của nhân dân. Chỉ với chiếc xe đạp lọc cọc, bà thường xuyên có mặt ở khắp nơi trên làng quê miền Bắc. Từ Thái Bình, Hải Dương, Hưng Yên cho đến Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh - những miền quê chưa thoát được đói nghèo, bắt đầu đi vào hợp tác hóa, đang cố tìm kiếm lấy con đường ấm no.Bà về nông thôn không phải chỉ như một nhà báo với cuốn sổ và cây bút trong tay, gặp người này người nọ, hỏi và ghi, rồi đi. Bà về đó như một con người tìm đến những con người, sống đời sống của người nông dân chân lấm tay bùn một nắng hai sương, chia sẻ từng niềm vui, nỗi khổ với một bà đội trưởng đội sản xuất, một cán bộ kỹ thuật, một cô bí thư xã đoàn, một anh chủ nhiệm hợp tác xã…

Bảy năm làm phóng viên báo Phụ Nữ Việt Nam, Dương Thị Xuân Quý đã viết nhiều bài báo, một số truyện ngắn và bút ký, có những tác phẩm viết ngay tại tuyến lửa khu IV.

Khi giặc Mỹ ném bom miền Bắc, Dương Thị Xuân Quý đã có mặt ngay tại các vùng trọng điểm tuyến lửa Nghệ An, Hà Tĩnh năm 1965. Năm ấy, bà viết đơn tình nguyện xin được vào chiến trường miền Nam chiến đấu.Trong  lá đơn tình nguyện xin đi vào chiến trường bà viết năm 1965, bà viết: “Tôi là Dương Thị Xuân Quý, đoàn viên Thanh niên Lao động, phóng viên báo Phụ nữ Việt Nam tình nguyện gửi đơn này xin các đồng chí xét cho tôi được vào Nam chiến đấu... Nguyện vọng tha thiết nhất của tôi là được xông vào những nơi chiến đấu ác liệt nhất để chiến đấu cho lý tưởng vinh quang của mình bằng tất cả sức lực và trí tuệ cao độ nhất. Tôi năm nay 24 tuổi, hoàn toàn khỏe mạnh, đã mười năm nay không ốm đau, không có bệnh tật gì. Nếu được vào Nam chiến đấu, tôi có thể dạy học, làm công tác Đoàn, làm báo, phụ trách thiếu nhi... Nhưng nếu miền Nam cần đến tôi ở bất cứ một việc nào, bất cứ một nơi nào, tôi xin sẵn sàng làm tròn nhiệm vụ. Nếu phải hy sinh tính mạng, tôi sẵn sàng, không một mảy may tính toán. Tôi không sợ chết, tôi chỉ sợ không xứng đáng để được chọn làm những nhiệm vụ vinh quang là hy sinh xương máu, hy sinh tính mạng cho sự nghiệp giải phóng miền Nam... Tôi không có một vương vấn, vướng víu nào cả...”.

Tháng 4/1968, bà lên đường vượt Trường Sơn vào miền Nam, khi con gái mới 16 tháng tuổi, chồng bà, nhà thơ Bùi Minh Quốc đã có mặt ở chiến trường từ một năm trước đó.