Vietnamese
English
Đã 80 mùa xuân trôi qua kể từ ngày 6/1/1946, thời khắc lịch sử mà lần đầu tiên người dân Việt Nam cầm lá phiếu thực hiện quyền làm chủ đất nước. Trong không gian trưng bày của Bảo tàng Hà Nội, chúng tôi xin giới thiệu tới công chúng những hiện vật, tư liệu quý giá, tái hiện sinh động không khí của “Ngày hội non sông” năm ấy .
Chủ tịch Hồ Chí Minh rất coi trọng và thực thi nhiều biện pháp để tập hợp, sử dụng nhân sĩ, trí thức, nhân tài phục vụ cho sự nghiệp kháng chiến và kiến quốc. Một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu để củng cố và tăng cường chính quyền là phải thực hiện quyền dân chủ cho quần chúng, phải “xúc tiến việc đi đến Quốc hội để quy định Hiến pháp, bầu Chính phủ chính thức”. Ngày 8-9-1945 Chủ tịch Chính phủ Lâm thời nước Việt Nam dân chủ Cộng hoà đã ra Sắc lệnh số 14-SL về cuộc Tổng tuyển cử để bầu Quốc hội.
Phiên khai mạc Quốc hội khóa I, kì họp thứ nhất tại Nhà hát lớn Hà Nội, 1946
Cuộc tổng tuyển cử của Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa chuẩn bị trong điều kiện rất khó khăn, với sự bất hợp tác của các đảng Việt Quốc, Việt Cách. Vì vậy, cuộc Tổng tuyển cử dự kiến vào ngày 23/12/1945 đã bị hoãn. Ngày 06/01/1946, bầu cử Quốc hội đầu tiên diễn ra trên cả nước, theo hình thức phổ thông đầu phiếu. Về công tác chuẩn bị Tổng tuyển cử, các ban bầu cử đã được thành lập tới tận làng xã do các Uỷ ban nhân dân các cấp trực tiếp đảm nhiệm. Nhiều người có tài, có đức xung phong ra ứng cử hoặc được quần chúng giới thiệu ra ứng cử. Danh sách các cử tri và ứng cử viên được hoàn thành và niêm yết công khai. Quần chúng sôi nổi trao đổi, tranh luận, chất vấn nhằm lựa chọn được những người xứng đáng nhất làm đại diện của mình, Kết quả: có 333 người trúng cử gồm: Việt Minh: 120, Đảng Dân Chủ: 46, Đảng Xã hội: 24 và 143 đại biểu không thuộc các đảng phái.
Chủ tịch Hồ Chí Minh và các đại biểu Quốc hội của Hà Nội, Việt Nam học xá, 1946
Tại Hà Nội, có 172.765 cử tri đã đi bầu, trong số 74 người ứng cử, có 6 người trúng cử, gồm: 01 nữ trí thức không đảng phái, 03 người của Đảng Dân chủ, 02 người của Việt Minh là Chủ tịch Hồ Chí Minh và Thị trưởng Hà Nội Trần Duy Hưng. Ủy ban Hành chính của các khu phố và các xã được bầu trong ngày 16 và 30/6/1946. Thắng lợi của cuộc tổng tuyển cử đầu tiên đã khẳng định niềm tin tuyệt đối của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh vào tinh thần yêu nước của nhân dân ta.
Trong bối cảnh đất nước vừa giành được độc lập, phải đối mặt với muôn vàn khó khăn, thử thách “giặc ngoài, thù trong”, tranh cổ động trở thành phương tiện tuyên truyền trực quan, gần gũi và hiệu quả. Các khẩu hiệu như “Việt Nam độc lập, thống nhất và xã hội chủ nghĩa muôn năm”, “Ngày hội thống nhất non sông” hay “Tất cả cho sản xuất, tất cả để xây dựng chủ nghĩa xã hội” không chỉ phản ánh mục tiêu trước mắt mà còn thể hiện tầm nhìn chiến lược cho sự phát triển lâu dài của đất nước .
Trong không gian trưng bày của Bảo tàng Hà Nội, những lá phiếu bầu cử và danh sách ứng cử viên là các hiện vật gây nhiều chú ý đối với khách tham quan. Những tờ phiếu được in trên giấy đơn giản, với hình thức mộc mạc, phản ánh điều kiện còn nhiều khó khăn của đất nước thời kỳ đầu sau Cách mạng Tháng Tám. Tuy vậy, chính từ những lá phiếu nhỏ bé ấy, quyền dân chủ của người dân Việt Nam đã được khẳng định một cách mạnh mẽ. Mỗi lá phiếu là biểu tượng của niềm tin, của khát vọng xây dựng một đất nước độc lập và một chính quyền do nhân dân lựa chọn. Lá phiếu không chỉ là công cụ lựa chọn đại biểu Quốc hội, mà còn là biểu tượng của niềm tin Nhân dân gửi gắm vào Nhà nước, vào con đường mà dân tộc đã lựa chọn.
Bên cạnh đó, hòm phiếu bầu cử được trưng bày tại Bảo tàng Hà Nội cũng là một hiện vật đặc biệt giàu ý nghĩa. Hòm phiếu được làm bằng gỗ với hình thức giản dị, thể hiện sự sáng tạo và nỗ lực của chính quyền và nhân dân trong việc tổ chức cuộc bầu cử trong bối cảnh đất nước còn nhiều thiếu thốn. Hình ảnh những chiếc hòm phiếu mộc mạc gợi nhớ đến không khí sôi nổi của ngày hội bầu cử, khi người dân từ thành thị đến nông thôn, từ miền xuôi đến miền núi đều nô nức đi bỏ phiếu.
Hòm phiếu.Nhân dân xã Phùng Hưng (nay là phường Sơn Tây) bầu Hội đồng nhân dân tỉnh Sơn Tây, 1946
Ngoài ra, Bảo tàng Hà Nội còn trưng bày thẻ cử tri, giấy mời đi bầu cử và các tài liệu hành chính liên quan đến việc tổ chức bầu cử. Những hiện vật này cho thấy sự chuẩn bị chu đáo của chính quyền cách mạng non trẻ trong việc tổ chức một cuộc bầu cử dân chủ trên phạm vi cả nước. Dù trong bối cảnh nhiều khó khăn về kinh tế và tình hình chính trị phức tạp, cuộc tổng tuyển cử vẫn được tiến hành rộng rãi, thu hút đông đảo người dân tham gia.
Thẻ bầu cử
Đặc biệt, các tài liệu, báo chí và tranh cổ động kêu gọi nhân dân tham gia bầu cử cũng góp phần tái hiện sinh động bầu không khí của thời kỳ lịch sử ấy. Những dòng khẩu hiệu giản dị nhưng đầy khí thế đã khơi dậy tinh thần trách nhiệm của mỗi người dân đối với vận mệnh đất nước. Qua đó, người xem có thể cảm nhận được niềm phấn khởi và tự hào của nhân dân khi lần đầu tiên được thực hiện quyền công dân trong một nhà nước độc lập.
Báo chí kêu gọi nhân dân tham gia bầu cử
Không chỉ dừng lại ở việc trưng bày, Bảo tàng Hà Nội còn tạo nên một không gian kết nối, giúp công chúng hôm nay hình dung rõ hơn về hành trình 80 năm hình thành và phát triển của Quốc hội Việt Nam, cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Việc sưu tầm, bảo quản và trưng bày các hiện vật về Tổng tuyển cử và Quốc hội là một phần quan trọng trong công tác gìn giữ di sản lịch sử, văn hóa của Bảo tàng Hà Nội. Mỗi hiện vật là một chứng nhân, góp phần giúp thế hệ hôm nay hiểu rõ hơn giá trị của lá phiếu, của quyền công dân và của nền dân chủ được gây dựng từ những ngày đầu lập quốc .
Nhớ về ngày Tổng tuyển cử đầu tiên không chỉ là dịp để chúng ta ôn lại lịch sử, mà còn là cơ hội để khơi dậy ý thức trách nhiệm của mỗi công dân trong việc tham gia xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân.
Bài, ảnh: Nguyễn Thị Huệ
Phòng Trưng bày – Tuyên truyền
