Làng gốm Bát Tràng – Hồn đất Thăng Long trong ngọn lửa ngàn năm

Trong hành trình gìn giữ và tôn vinh giá trị di sản Thăng Long – Hà Nội, Bảo tàng Hà Nội luôn dành một vị trí đặc biệt để giới thiệu về các làng nghề truyền thống – nơi lưu giữ tinh hoa văn hóa và trí tuệ của người dân kinh kỳ xưa. Giữa dòng chảy lịch sử ấy, làng gốm Bát Tràng nổi lên như một biểu tượng của sự sáng tạo, bền bỉ và niềm đam mê lao động nghệ thuật. Trưng bày “Làng gốm Bát Tràng – Hồn đất Thăng Long trong ngọn lửa ngàn năm” tại Bảo tàng Hà Nội không chỉ giới thiệu những hiện vật gốm tiêu biểu qua nhiều thời kỳ, mà còn tái hiện một không gian nghề sống động – nơi người thợ gửi hồn mình vào đất, men và lửa, làm nên bản sắc riêng có của văn hóa Hà Nội.

          Nằm ven tả ngạn sông Hồng, cách trung tâm Hà Nội chừng 13km, làng gốm Bát Tràng từ lâu đã trở thành một biểu tượng của văn hóa Thăng Long – Hà Nội. Từ thế kỷ XIV – XV, những người thợ gốm từ các vùng Kinh Bắc, Thanh Hóa, Nam Định đã tụ họp về vùng đất giàu phù sa này, mang theo tinh hoa nghề gốm cổ truyền để dựng nên một làng nghề trù phú, bền bỉ với thời gian.

Hành trình của đất và lửa

  Bát Tràng – nghĩa là “bát” (đồ gốm sứ) và “tràng” (khu vực sản xuất) – đã sớm nổi danh khắp vùng đồng bằng Bắc Bộ nhờ chất đất sét trắng đặc trưng và kỹ thuật nung gốm tinh xảo. Đất được nhào nặn qua bàn tay người thợ, qua những vòng quay không ngừng của bàn xoay, để rồi kết tinh trong ngọn lửa đỏ lò nung, trở thành những sản phẩm mang hồn đất Việt.

          Các dòng gốm của Bát Tràng rất phong phú: từ đồ gia dụng như chum, vại, bát, đĩa, đến đồ thờ, đồ trang trí, hay gốm mỹ nghệ. Đặc biệt, men gốm Bát Tràng – với sắc ngà, xanh rêu, trắng ngọc, nâu da lươn – là kết quả của sự am hiểu sâu sắc về nguyên liệu, nhiệt độ và nghệ thuật tạo hình.

Gốm Bát Tràng trong dòng chảy lịch sử Hà Nội

         Trong suốt các triều đại phong kiến, sản phẩm gốm Bát Tràng từng được tuyển chọn để cung tiến triều đình, xuất khẩu sang nhiều nước châu Á. Đến thế kỷ XIX – XX, làng nghề vẫn giữ vững vị thế trung tâm sản xuất gốm lớn nhất miền Bắc, dù trải qua bao biến động lịch sử, chiến tranh và đổi mới kinh tế. Trong thời kỳ bao cấp, người thợ Bát Tràng vẫn miệt mài

giữ lửa nghề, dù điều kiện khan hiếm nguyên liệu, thị trường thu hẹp. Chính sự kiên trì và sáng tạo ấy đã giúp làng nghề không mai một, mà tiếp tục phát triển mạnh mẽ sau Đổi mới, đưa gốm Bát Tràng trở thành sản phẩm xuất khẩu và quà tặng văn hóa đặc trưng của Thủ đô.

Bát Tràng – Di sản sống giữa lòng hiện đại

Ngày nay, Bát Tràng không chỉ là làng nghề sản xuất mà còn là điểm đến văn hóa, du lịch hấp dẫn. Du khách đến đây không chỉ để chiêm ngưỡng những sản phẩm tinh xảo, mà còn được trải nghiệm quy trình làm gốm – từ nặn đất, tạo hình, tráng men, đến nung thành phẩm. Những con đường gạch cổ, những ngôi nhà gốm, những lò nung truyền thống vẫn hiện hữu, gợi nhắc về một làng nghề hơn nửa thiên niên kỷ tuổi.

       Trong trưng bày thường xuyên sắp tới của Bảo tàng Hà Nội, gốm Bát Tràng hiện diện như một minh chứng sống động cho sức sáng tạo và bản lĩnh của người Thăng Long – Hà Nội. Những hiện vật gốm qua các thời kỳ – từ đồ gia dụng xưa đến sản phẩm mỹ nghệ hiện đại – kể lại hành trình không ngừng nghỉ của đất và lửa, của bàn tay và tâm hồn người thợ. Trưng bày không chỉ giới thiệu vẻ đẹp vật chất của gốm, mà còn tôn vinh giá trị văn hóa phi vật thể – đó là tinh thần lao động cần cù, là niềm tự hào của người dân Hà Nội trong việc gìn giữ và phát huy truyền thống nghề cổ.

        Bát Tràng – ngôi làng nhỏ bên bờ sông Hồng – không chỉ là nơi sinh ra những sản phẩm gốm nổi tiếng, mà còn là biểu tượng của tinh thần sáng tạo, kiên cường và lòng yêu nghề của người Hà Nội. Trong dòng chảy đô thị hóa hôm nay, ngọn lửa Bát Tràng vẫn cháy, vẫn thắp sáng niềm tin về sự trường tồn của một nghề truyền thống – di sản vô giá trong kho tàng văn hóa Thăng Long – Hà Nội.

Phòng Trưng bày – Tuyên truyền