Tiếng Việt
English
VÀ PHÁT HUY DI SẢN CỦA HÀ NỘI TRONG KỶ NGUYÊN SỐ
Hà Nội – Thủ đô ngàn năm văn hiến – là địa phương sở hữu hệ thống di sản văn hóa đồ sộ bậc nhất cả nước Hà Nội. Theo số liệu năm 2022, Hà Nội kiểm kê được 5.922 di tích lịch sử văn hóa, trong đó 2.626 di tích đã được xếp hạng, bao gồm 01 di sản thế giới, 21 di tích quốc gia đặc biệt, 1.163 di tích cấp quốc gia, 1.441 di tích cấp thành phố. Hà Nội có 20 hiện vật và nhóm hiện vật là Bảo vật quốc gia trải dài từ thời Văn hóa Đông Sơn cho đến thời Nguyễn. Di sản văn hóa phi vật thể đã kiểm kê được 1.793 di sản, phân loại theo 6 loại hình: Ngữ văn dân gian(14 di sản); Nghệ thuật trình diễn dân gian (79 di sản); Tập quán xã hội và Tín ngưỡng (213 di sản); Lễ hội truyền thống (1.206 di sản); Nghề thủ công truyền thống (175 di sản); Tri thức dân gian (106 di sản). Trong đó có 3 di sản được UNESCO ghi danh là di sản phi vật thể đại diện của nhân loại: Hội Gióng ở đền Phù Đổng và đền Sóc; Nghi lễ và trò chơi kéo co; Hát ca trù (nằm trong danh mục cần bảo vệ khẩn cấp). 26 di sản trong danh mục di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia. Tuy nhiên, trong bối cảnh chuyển đổi số và sự thay đổi mạnh mẽ trong thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng, đặc biệt là giới trẻ, việc bảo tồn di sản không còn chỉ dừng lại ở gìn giữ hiện vật hay tu bổ di tích mà còn đòi hỏi một phương thức lan tỏa mới.
Bảo tàng Hà Nội ứng dụng công nghệ và mạng xã hội để đưa di sản đến gần hơn với công chúng trong kỷ nguyên số
Mạng xã hội đã trở thành cầu nối quan trọng đưa di sản Hà Nội bước ra khỏi không gian bảo tàng, đình chùa hay di tích để hiện diện trong đời sống số. Nếu được khai thác đúng hướng, đây sẽ là công cụ hữu hiệu giúp bảo tồn giá trị lịch sử, quảng bá văn hóa và khơi dậy tình yêu Hà Nội trong cộng đồng. Những hoạt động kết nối bảo tàng, số hóa hiện vật và sáng tạo nội dung số đang trở thành hướng đi nổi bật của Hà Nội trong việc đưa di sản đến gần công chúng hơn.
Di sản Hà Nội cần một phương thức lan tỏa mới
Di sản vốn được bảo tồn bằng những phương pháp truyền thống như lưu giữ hiện vật, nghiên cứu khoa học và trưng bày tại bảo tàng. Tuy nhiên, sự phát triển của công nghệ số đã làm thay đổi cách con người tiếp cận tri thức. Ngày nay, phần lớn người trẻ tìm hiểu lịch sử thông qua điện thoại thông minh, video ngắn và các nền tảng mạng xã hội thay vì sách giáo khoa hay tài liệu chuyên khảo.
Điều đó đặt ra một yêu cầu mới: di sản phải được kể bằng ngôn ngữ của thời đại. Giá trị lịch sử không thay đổi, nhưng cách truyền tải cần gần gũi, trực quan và giàu cảm xúc hơn để tạo sự đồng cảm với công chúng.
Mỗi hiện vật lưu giữ tại Bảo tàng Hà Nội đều chứa đựng những câu chuyện lịch sử sâu sắc được truyền tải sinh động trên các nền tảng số
Đối với Hà Nội, nơi mỗi con phố, mỗi ngôi đình hay mỗi hiện vật đều mang trong mình một câu chuyện hàng trăm năm, mạng xã hội chính là phương tiện giúp những câu chuyện ấy tiếp tục được sống trong đời sống đương đại.
Mạng xã hội đưa bảo tàng đến gần công chúng
Kể chuyện bằng hiện vật
Điểm mạnh lớn nhất của mạng xã hội không phải là tốc độ lan truyền, mà là khả năng biến hiện vật thành câu chuyện.
Một chiếc long đình thời Lê, một mộ thuyền Đông Sơn hay chiếc xe kéo đầu thế kỷ XX sẽ trở nên gần gũi hơn rất nhiều khi được giới thiệu bằng video ngắn, hình ảnh 3D, lời kể của nhà nghiên cứu hoặc ký ức của chính người Hà Nội. Người xem không chỉ biết hiện vật là gì, mà còn hiểu vì sao nó có giá trị và gắn với lịch sử Thăng Long như thế nào. Đó cũng là xu hướng mà nhiều bảo tàng tại Hà Nội đang theo đuổi: chuyển từ trưng bày tĩnh sang trải nghiệm kể chuyện đa phương tiện, kết hợp hình ảnh, âm thanh và nền tảng số để tăng tính tương tác với khách tham quan.
Không gian bảo tàng không còn giới hạn bởi bốn bức tường hay tủ kính
Trước đây, một cuộc triển lãm chỉ phục vụ những người trực tiếp đến bảo tàng. Ngày nay, thông qua Facebook, YouTube hay TikTok hoặc các nền tảng mạng xã hội khác, một buổi khai mạc, một hiện vật quý hoặc một chương trình giáo dục di sản có thể tiếp cận hàng trăm nghìn người ở khắp mọi nơi.
Đối với Bảo tàng Hà Nội, mạng xã hội mở ra nhiều hình thức kết nối mới:
- Giới thiệu hiện vật tiêu biểu theo chuyên đề.
- Livestream tọa đàm với các nhà sử học và nghệ nhân.
- Tham quan trưng bày online trực tuyến, trong đó có áp dụng công nghệ VR360, thực tế ảo và thực tế ảo tăng cường kết hợp trợ lý ảo thuyết minh khách tham quan AI… https://360bthn.maiatech.com.vn/?zarsrc=410&utm_source=zalo&utm_medium=zalo&utm_campaign=zalo
- Video hậu trường công tác bảo quản, phục chế hiện vật.
- Chia sẻ câu chuyện về các nhân chứng lịch sử và ký ức Hà Nội.
Giới trẻ trải nghiệm các công nghệ tương tác số và tìm hiểu lịch sử qua thiết bị thông minh tại không gian trưng bày
Nhờ đó, bảo tàng không chỉ là nơi lưu giữ quá khứ mà còn trở thành một không gian đối thoại văn hóa với cộng đồng.
Khơi dậy tình yêu Hà Nội trong thế hệ trẻ
Từ “check-in” đến “check-in có tri thức”
Thực tế cho thấy nhiều di tích Hà Nội trở nên nổi tiếng trên mạng xã hội nhờ những bức ảnh đẹp hoặc các video trải nghiệm. Đây là cơ hội lớn nhưng cũng là thách thức. Mục tiêu không phải chỉ để người trẻ đến chụp ảnh, mà là để họ hiểu giá trị của nơi mình đang đứng. Ví dụ, khi một video về Hoàng thành Thăng Long không chỉ ghi lại kiến trúc cổ mà còn giải thích ý nghĩa của nền điện Kính Thiên hay những lớp địa tầng khảo cổ, trải nghiệm của người xem sẽ sâu sắc hơn nhiều so với một nội dung giải trí đơn thuần.
Mạng xã hội vì vậy cần được sử dụng như một công cụ giáo dục lịch sử mềm mại, nơi kiến thức được truyền tải bằng hình ảnh, cảm xúc và ngôn ngữ dễ tiếp nhận.
Lan tỏa ký ức đô thị
Một giá trị đặc biệt của Hà Nội là di sản ký ức. Đó là những khu tập thể, những gánh hàng rong, tiếng tàu điện leng keng hay những con ngõ nhỏ lưu giữ biết bao câu chuyện đời thường.
Tàu điện leng keng Hà Nội xưa
Mạng xã hội cho phép người dân trở thành người lưu giữ ký ức bằng cách chia sẻ:
- Ảnh Hà Nội xưa.
- Nhật ký và hồi ức gia đình.
- Tư liệu về phố nghề, làng cổ.
- Những câu chuyện gắn với các di tích trong khu dân cư.
Đây là nguồn tư liệu vô cùng quý giá bổ sung cho công tác sưu tầm của các bảo tàng, bởi di sản không chỉ nằm trong hiện vật mà còn tồn tại trong ký ức cộng đồng.
Phát huy giá trị di sản thông qua chuyển đổi số
Số hóa để di sản “sống” lâu hơn
Mạng xã hội chỉ phát huy hiệu quả khi được xây dựng trên nền tảng dữ liệu số. Những mô hình hiện vật 3D, ảnh độ phân giải cao, phim tư liệu hay giúp công chúng có thể tiếp cận thông tin chính xác và trực quan.
Tại Hà Nội, nhiều đơn vị văn hóa đã từng bước ứng dụng công nghệ số trong trưng bày, xây dựng hệ thống multimedia, tham quan trực tuyến và thuyết minh tự động nhằm nâng cao trải nghiệm của khách tham quan. Đây là nền tảng quan trọng để nội dung trên mạng xã hội luôn có chất lượng và tính khoa học.
Hình thành cộng đồng yêu di sản
Một trang mạng xã hội thành công không chỉ có nhiều người theo dõi mà còn phải tạo được cộng đồng cùng tham gia bảo tồn di sản.
Bảo tàng Hà Nội có thể phát triển các hoạt động như:
- “Mỗi tuần một hiện vật” giới thiệu những bảo vật tiêu biểu.
- “Hà Nội trong ký ức tôi” kêu gọi người dân chia sẻ ảnh và câu chuyện cũ.
- Phỏng vấn nghệ nhân các làng nghề truyền thống.
- Cuộc thi sáng tạo video ngắn về di sản Thăng Long – Hà Nội.
Khi người dân trở thành người sáng tạo nội dung, di sản sẽ được lan tỏa bằng nhiều góc nhìn phong phú nhưng vẫn dựa trên những giá trị lịch sử xác thực.
Những nguyên tắc cần giữ gìn trên không gian mạng
Sự lan truyền nhanh của mạng xã hội cũng kéo theo nguy cơ thông tin sai lệch và thương mại hóa di sản. Vì vậy, việc phát huy giá trị văn hóa Hà Nội cần tuân thủ ba nguyên tắc cốt lõi:
Thứ nhất, bảo đảm tính xác thực. Mọi nội dung về lịch sử, hiện vật và di tích cần dựa trên tư liệu khoa học và được kiểm chứng bởi các cơ quan chuyên môn.
Thứ hai, tôn trọng giá trị nguyên gốc. Công nghệ chỉ là phương tiện hỗ trợ; không nên vì chạy theo lượt xem mà làm sai lệch bản chất của di sản.
Thứ ba, lấy giáo dục làm mục tiêu. Mỗi bài viết, mỗi video hay mỗi bức ảnh cần góp phần nuôi dưỡng tình yêu Hà Nội và ý thức gìn giữ di sản trong cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Kết luận
Trong kỷ nguyên số, mạng xã hội đã trở thành một phần quan trọng của công tác bảo tồn và phát huy di sản Hà Nội. Không thay thế bảo tàng hay di tích, các nền tảng số đóng vai trò là chiếc cầu nối đưa những giá trị nghìn năm văn hiến đến gần hơn với công chúng bằng ngôn ngữ hiện đại, sinh động và giàu tính tương tác.
Đối với Bảo tàng Hà Nội, việc kết hợp giữa nghiên cứu khoa học, số hóa hiện vật và truyền thông trên mạng xã hội sẽ góp phần xây dựng một hệ sinh thái văn hóa mở, nơi mỗi hiện vật đều có câu chuyện, mỗi người dân đều có thể trở thành người kể chuyện và mỗi lượt chia sẻ đều góp phần lan tỏa tình yêu đối với Thăng Long – Hà Nội. Bảo tồn di sản không chỉ là gìn giữ những gì thuộc về quá khứ, mà còn là làm cho di sản tiếp tục được sống, được yêu và được truyền lại trong không gian số của hôm nay và mai sau.Top of FormBottom of Form
Bài: Phạm Tân Tiến
Ảnh: Thùy Dương
