Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội lấy ý kiến chuyên gia

về nhiệm vụ lập Quy hoạch khảo cổ trên địa bàn thành phố Hà Nội

Ngày 3/9/2026, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội tổ chức cuộc họp lấy ý kiến các chuyên gia, nhà khoa học và các cơ quan, đơn vị liên quan đối với dự thảo Thuyết minh nhiệm vụ lập Quy hoạch khảo cổ thành phố Hà Nội trước khi trình, báo cáo, đề xuất UBND Thành phố.

Cuộc họp do đồng chí Phạm Xuân Tài – Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì, với sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học trong lĩnh vực khảo cổ học: GS.TS. Lâm Thị Mỹ Dung, trường Đại học KHXHNV, ĐH Quốc gia Hà Nội; PGS.TS Bùi Văn Liêm, Tổng biên tập Tạp chí chí Khảo cổ; TS. Phạm Quốc Quân, Nguyên Giám đốc Bảo tàng Cách mạng Việt Nam; TS. Nguyễn Đình Chiến, Nguyên Phó Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Quốc gia; GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn; lãnh đạo Khoa Sử, ĐHKHXHNV. Đại diện lãnh đạo các Phòng Di sản Văn hóa, Bảo tàng Hà Nội và các đơn vị có liên quan tham dự.

Hội nghị xin ý kiến các nhà Khoa học khảo cổ về nhiệm vụ xây dựng Quy hoạch khảo cổ Thủ đô Hà Nội, giai đoạn 2027 – 2037, tầm nhìn 2050

Dự thảo Thuyết minh nhiệm vụ được Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội phối hợp với một số cơ quan, viện nghiên cứu, trường đại học trên địa bàn Hà Nội xây dựng trên cơ sở Luật Di sản Văn hóa năm 2024 và các quy định mới về lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch khảo cổ tại Nghị định 208/2025/NĐ-CP, ngày 17/7/2025 của Chính phủ. Cuộc họp là bước lấy ý kiến chuyên môn của các nhà khoa học về Khảo cổ học nhằm tiếp tục hoàn thiện cơ sở khoa học và thực tiễn của nhiệm vụ trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét. Việc xây dựng quy hoạch nhằm từng bước nhận diện, khoanh vùng, bảo vệ và phát huy giá trị các di tích khảo cổ của Thủ đô, đồng thời tạo cơ sở khoa học để hài hòa giữa bảo tồn di sản với yêu cầu phát triển đô thị. Thuyết minh xây dựng tập trung giải quyết các vấn đề:

Thứ nhất: Chủ động bảo vệ những “lớp lịch sử” dưới lòng đất

Hà Nội là nơi có hệ thống di tích khảo cổ dày đặc và đặc biệt phong phú, phản ánh quá trình cư trú và phát triển liên tục của con người qua nhiều thời kỳ. Từ các dấu tích thời đại đồ Đá, các nền văn hóa Phùng Nguyên, Đồng Đậu, Gò Mun, Đông Sơn đến Cổ Loa, Đại La, Thăng Long và các giai đoạn lịch sử tiếp nối, những lớp di sản dưới lòng đất là nguồn sử liệu gốc đặc biệt quan trọng để nhận diện lịch sử hình thành và phát triển của Thủ đô.

Theo tài liệu xây dựng nhiệm vụ quy hoạch, Hà Nội hiện có 6.489 di tích lịch sử văn hóa được kiểm kê; riêng lĩnh vực khảo cổ đã ghi nhận hàng trăm địa điểm, trong đó trên 100 di tích khảo cổ đã được phát hiện, nghiên cứu thông qua hơn 200 cuộc thăm dò, thám sát, khai quật. Nhiều địa điểm có giá trị đặc biệt như Cổ Loa, Hoàng thành Thăng Long, Vườn Chuối, Đình Tràng và nhiều di chỉ thuộc các thời kỳ khác nhau đã cung cấp những bằng chứng quan trọng về lịch sử, văn hóa của vùng đất Thăng Long – Hà Nội. Tuy nhiên, khác với nhiều loại hình di sản văn hóa có thể dễ dàng nhận diện trên mặt đất, di sản khảo cổ phần lớn nằm trong lòng đất, dưới nước hoặc xen cài trong các khu dân cư, công trình hiện hữu. Đây cũng là loại hình di sản đặc biệt mong manh, một khi bị xâm hại, phá hủy thì không thể tái tạo.

TS. Nguyễn Hữu Mạnh, Phó Trưởng khoa Lịch sử, Đại học Khoa học xã hội Nhân văn phát biểu tại Hội nghị

Trong bối cảnh Hà Nội đang đẩy mạnh đầu tư hạ tầng, phát triển các khu đô thị mới, hệ thống giao thông và không gian ngầm, yêu cầu đặt ra là phải chuyển dần từ cách xử lý khi di tích đã bị tác động sang chủ động nhận diện, dự báo và bảo vệ từ khâu quy hoạch. Dự thảo nhiệm vụ vì vậy đặt yêu cầu rà soát cả khả năng chồng lấn, xung đột giữa không gian khảo cổ với Quy hoạch chung Thủ đô, quy hoạch không gian ngầm đô thị trung tâm và các quy hoạch phân khu đã và sẽ được phê duyệt.

Thứ hai: Xây dựng bản đồ khảo cổ phục vụ quản lý phát huy giá trị di tích khảo cổ trên địa bàn Thủ đô

Một trong những mục tiêu quan trọng của quy hoạch là nhận diện các di tích khảo cổ đã phát hiện, đánh giá hiện trạng và tiềm năng, giá trị lịch sử văn hóa mà di tích mang trong mình; hạn chế tối đa nguy cơ xâm hại, phá hủy di tích, đồng thời tạo cơ sở phục vụ công tác quản lý nhà nước đối với hệ thống di tích khảo cổ trên địa bàn Thành phố. Theo dự thảo, phạm vi nghiên cứu bao quát địa bàn thành phố Hà Nội, tập trung vào các di tích lịch sử – khảo cổ đã được xếp hạng cùng những địa điểm khảo cổ đã được phát hiện. Quy mô khu vực dự kiến đưa vào lập quy hoạch lên tới hàng trăm hecta, bao gồm những khu vực đã phát hiện di tích dưới lòng đất và dưới nước; phạm vi nghiên cứu cũng sẽ khảo sát, đánh giá một số di tích lịch sử văn hóa quan trọng có thể có di vật dưới lòng đất, trong khuôn viên các di tích.

Đồng chí Phạm Xuân Tài, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội phát biểu kết luận Hội nghị

Nhiệm vụ sẽ tập trung vào một số nội dung trọng tâm như: hệ thống hóa nguồn tư liệu khảo cổ từ trước đến nay; khảo sát thực địa và đánh giá hiện trạng các di tích đã phát hiện cũng như những khu vực có dấu hiệu lưu giữ di tích, di vật; xác định vị trí, phạm vi, ranh giới và giá trị của từng địa điểm; xây dựng bản đồ xác định di tích khảo cổ; đồng thời đề xuất cơ chế, chính sách quản lý, bảo vệ và phương án xử lý đối với những khu vực khảo cổ nằm trong các dự án phát triển kinh tế – xã hội.

Hồ sơ quy hoạch dự kiến bao gồm báo cáo thuyết minh và hệ thống bản đồ quy hoạch khảo cổ tỷ lệ 1:500 – 1:2.000 hoặc tỷ lệ phù hợp, cùng các phương án bảo vệ, nghiên cứu, thăm dò, khai quật và phát huy giá trị đối với từng địa điểm, khu vực khảo cổ, phân kỳ nghiên cứu… Việc lập bản đồ quy hoạch sẽ được số hóa trên các nền tảng công nghệ giúp công tác quản lý, tra cứu, phát huy kết quả công tác quy hoạch sẽ thuận lợi và phù hợp xu thế chung hiện nay.

Việc lập quy hoạch khảo cổ sẽ là cơ sở quan trọng để cơ quan quản lý có thể biết trước khu vực nào có giá trị hoặc tiềm năng khảo cổ; khu vực nào cần ưu tiên bảo tồn; khu vực nào cần khảo sát, thăm dò trước khi triển khai dự án xây dựng, qua đó giảm thiểu xung đột giữa bảo tồn di sản với quá trình phát triển đô thị.

Thứ 3: Nghiên cứu đưa di sản khảo cổ trở thành nguồn lực cho phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa của Thủ đô

Quy hoạch khảo cổ không chỉ nhằm bảo vệ những gì đang nằm dưới lòng đất, dự thảo nhiệm vụ đồng thời đặt ra yêu cầu nghiên cứu khả năng phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa, giáo dục, kiến trúc – nghệ thuật và du lịch của hệ thống di tích khảo cổ Hà Nội. Theo định hướng xây dựng nhiệm vụ, những di tích có giá trị đặc trưng cần được bảo tồn lâu dài; các khu vực có tiềm năng cần có kế hoạch nghiên cứu, thăm dò, khai quật phù hợp; đồng thời từng bước phát huy di sản khảo cổ như một nguồn tài nguyên văn hóa và du lịch, gắn với sự tham gia và quyền lợi của cộng đồng địa phương. Cách tiếp cận này phù hợp với yêu cầu phát triển Thủ đô theo hướng “Văn hiến – Văn minh – Hiện đại”, trong đó bảo tồn không tách rời phát triển. Việc nhận diện đầy đủ các lớp di sản dưới lòng đất không nhằm “đóng băng” không gian đô thị, mà giúp Thành phố có đủ dữ liệu để lựa chọn giải pháp phát triển phù hợp, chủ động bảo vệ những giá trị không thể thay thế và khai thác hợp lý nguồn lực văn hóa phục vụ giáo dục, du lịch và công nghiệp văn hóa.

GS.TS. Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN phát biểu tại Hội nghị

Theo dự kiến, sau khi nhiệm vụ được phê duyệt, quá trình lập quy hoạch sẽ bao gồm các bước khảo sát điền dã khảo cổ; đo đạc phục vụ xây dựng bản đồ; phân tích, đánh giá hiện trạng; lấy ý kiến các sở, ngành và cộng đồng dân cư; trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thẩm định trước khi trình UBND Thành phố phê duyệt. Tổng thời gian lập quy hoạch dự kiến không quá 24 tháng. Việc xây dựng Quy hoạch khảo cổ thành phố Hà Nội vì vậy có ý nghĩa không chỉ đối với ngành văn hóa, mà còn trực tiếp phục vụ công tác quy hoạch, đầu tư và quản lý phát triển đô thị. Khi các “lớp lịch sử” dưới lòng đất được nhận diện và tích hợp ngay từ đầu vào quá trình phát triển Thành phố, Hà Nội sẽ có thêm một công cụ quan trọng để bảo tồn chiều sâu văn hiến, đồng thời tạo dựng không gian phát triển hiện đại và bền vững cho các thế hệ tương lai.

Phát biểu tại Hội nghị, các nhà khoa học đánh giá cao hồ sơ nhiệm vụ và các tài liệu được Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chuẩn bị xin ý kiến. Theo PGS.TS. Bùi Văn Liêm bản thuyết minh, đảm bảo khung quy định hiện hành và quy chuẩn quốc tế đã và đang thực hiện. Đề nghị mốc thời gian đưa vào quy hoạch là giai đoạn từ nay đến 2037 (10 năm) và tầm nhìn đến 2050. Ngoài ra cần chỉnh sửa một số thông tin về mốc thời gian, địa danh. Điều đặc biệt phương tiện quy hoạch cần sử dụng thêm công nghệ hiện đại: Flycam, viễn thám, quét 3D, số hóa dữ liệu quy hoạch đảm bảo theo chỉ đạo của Trung ương và Thành phố. GS.TS Lâm Thị Mỹ Dung đề nghị cần phải khảo sát rất kỹ thực địa từng di tích, có đánh giá hiện trạng cụ thể thì việc lập quy hoạch mới đảm bảo sát với thực tế…

Phát biểu kết luận Hội nghị, đồng chí Phạm Xuân Tài, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội có một số chỉ đạo để các cơ quan có liên quan tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện tài liệu báo cáo UBND Thành phố theo quy định. Theo đó đồng chí Phó Giám đốc Sở khẳng định “việc lập quy hoạch khảo cổ đã được Luật Di sản Văn hóa năm 2024 quy định và Nghị định 208 của Chính phủ quy định rất cụ thể. Đối tượng được đưa vào quy hoạch khảo cổ là các địa điểm, khu vực trong lòng đất và dưới nước đã phát hiện di tích, di vật hoặc có dấu hiệu lưu giữ di tích, di vật có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học theo đúng Điều 37 Luật Di sản Văn hóa năm 2025; Thống nhất thời gian thực hiện quy hoạch giai đoạn 2027 – 2037 (10 năm), định hướng đến 2050. Trong đó có phân kỳ thực hiện nhiệm vụ rất rõ ràng và khoa học; giao các đơn vị có liên quan tiến hành khảo sát, đánh giá để xây dựng kế hoạch, nhiệm vụ quy hoạch sát với thực tế, lập danh mục các di tích khảo cổ để phân loại có tổng hợp một cách tổng thể. Về thời gian đề xuất hoàn thành công tác quy hoạch, tốt nhất là 12 tháng, muộn nhất là 18 tháng phải hoàn thành”./.